Geschiedenis

120 jaar Taal en Kunst

Sinds 17 december 1907 is toneelvereniging Taal en Kunst een vaste waarde in het culturele leven van Kortrijk. Wat begon als een gedreven groep toneelliefhebbers groeide uit tot een vereniging die al 120 jaar lang mensen samenbrengt rond spel, ontmoeting en verbeelding.

Doorheen de decennia veranderde de wereld, maar de kern bleef dezelfde: passie voor toneel, engagement van vrijwilligers en een sterke band met het publiek. Generaties acteurs, technici, bestuursleden en toeschouwers schreven samen het verhaal van Taal en Kunst, op en naast het podium, met humor en ontroering, met lef en vakmanschap.

Deze pagina neemt je mee door die rijke geschiedenis. Van de eerste stappen in het begin van de 20e eeuw tot het bruisende verenigingsleven van vandaag. Een verhaal van mensen, voorstellingen en momenten die Taal en Kunst maakten tot wat het nu is: een warme, verbindende toneelvereniging met een blik op de toekomst.

Kort daarna telde de vereniging al een stevige groep enthousiaste spelers, onder wie Joseph Baelde, Joseph Carlier, Prudent Dupont, Alberic D’Hulst, Jan Holvoet, Armand Lepere, Armand Lievens, Oscar Steelandt, Gaston Tanghe, Jules Verriest, Maurice Wartop en Gustaaf Zwaenepoel.

Zo zag Taal en Kunst het levenslicht, klaar om een blijvende plaats in het Kortrijkse culturele landschap in te nemen.

De eerste levensjaren

Eerste onderbreking: wereldoorlog 1914-1918

Tijdens de Eerste Wereldoorlog kwam de werking van Taal en Kunst volledig tot stilstand. De vereniging verloor een van haar meest toegewijde leden: Armand Lievens, die als soldaat sneuvelde aan de IJzer.

In 1917 werd nog geprobeerd om samen met de Mariakring een benefietvoorstelling te organiseren ten voordele van Belgische krijgsgevangenen. Maar de bezettende overheid gaf geen toestemming, waardoor het initiatief niet kon doorgaan.

Alsof dat nog niet genoeg was, brak er brand uit in het lokaal van de Katholieke Bond. Decors en de bibliotheek van de vereniging gingen volledig verloren. De Katholieke Bond herstelde zich niet meer van deze ramp en droeg de oorlogsschade over aan Taal en Kunst. Zo ontstonden, wrang genoeg uit verlies, de eerste spaarmiddelen van de vereniging.

Na de Eerste Wereldoorlog

Op 28 december 1919 bracht Taal en Kunst de eerste toneelvoorstelling in Kortrijk na de Eerste Wereldoorlog. Dat gebeurde in de feestzaal van het stadhuis. De leden bouwden er zelf een podium, zonder één nagel in de muren te slaan, improvisatie en doorzettingsvermogen ten top. Op het programma stonden “Het Kruispunt” en “Mevrouw is op Reis”.

Met dezelfde stukken nam de vereniging op 11 januari 1920 deel aan een toneelwedstrijd in Turnhout, georganiseerd ter gelegenheid van het gouden jubileum van toneelkring Amicitia. Het resultaat mocht gezien worden:

• Eerste prijs voor blijspel

• Vierde prijs voor drama

• Beste komische acteur: Jan Holvoet
  
  

Intussen werkte Kortrijk aan een eigen schouwburg. Al sinds 1903 bestonden er plannen voor een theatergebouw op de plek van het vroegere Kapucinessenklooster. Architect J.R. Vanhoenacker kreeg de opdracht, maar bij het uitbreken van de oorlog in 1914 was het gebouw nog niet afgewerkt. Tijdens de bezetting werd het ingericht als militair hospitaal. Na de oorlog werd de bouw hervat en in 1920 voltooid.

Op 12 december 1920 kreeg Taal en Kunst de eer om als eerste gezelschap in de nieuwe Kortrijkse schouwburg op te treden. Ze brachten “De Goudboer” van Ch. Birch-Pfeiffer. Een jaar later, op 11 juli 1921, volgde er een feestvoorstelling van “Jacob van Artevelde” ter gelegenheid van de Vlaamse feestdag. De krant Het Vlaamse Volk schreef toen:
“Taal en Kunst heeft de weg geopend voor grootse klassieke kunst in onze Vlaamse schouwburg.”

Ook buiten Kortrijk viel de vereniging in de prijzen. In 1922 werd Taal en Kunst in Oostende laureaat op de nationale toneelwedstrijd voor het zilveren jubileum van De Zeestar, met het stuk “Verleden”.

• Jan Holvoet werd uitgeroepen tot beste dramaspeler

• Mej. Harneveldt werd bekroond als beste speelster in drama én blijspel

• De vereniging won ook prijzen voor taalzuiverheid en scenografie

• En ontving de Gouden Erepenning van de Koning
  
  

In 1924 sloot Taal en Kunst zich aan bij het Katholiek Vlaams Toneelverbond. Oprichter Gustaaf Albers werd erevoorzitter, Jozef Holvoet voorzitter, en Gaston Tanghe bestuurslid.

Tegen 1926 stond er een stevig bestuur:

• Erevoorzitter: Gustaaf Albers

• Voorzitter: Jan Holvoet

• Ondervoorzitter: Gustaaf Zwaenepoel

• Secretaris: Asteric Capelle

• Penningmeester: Gaston Tanghe

• Toneelmeester: Jozef Holvoet

• Tweede secretaris: Willem Goethals

• Commissarissen: Jos Minon en Jules Verriest
  
  

In maart 1927 behaalde de vereniging de derde plaats in het Kortrijks tornooi voor eenakters, georganiseerd door het Kortrijks Toneelverbond. Datzelfde jaar werkte Taal en Kunst mee aan de jubileumvoorstelling “Het Masker” van W. Putman, ter ere van het vijftigjarig bestaan van toneelvereniging De Vlaamse Zonen.

Het Landjuweel

Taal en Kunst in de jaren 30

Van links naar rechts:

• zittende: Cyriel Steenmeyer - Paul Zwaenepoel - Jozef Geers - Jules Verriest - Willem Goethals - Gustaaf Zwaenepoel - Joseph Holvoet - Joseph Minon - Alfred Ottevaere - Henri Quartier - Gustaaf Albers - Antoon Daumerie - Etienne Vandeputte - Marcel Vuylsteke

• staande: Adolf Vandeleene - Arthur Degrijse - André Declercq - Gérard Couvreur - Victor Desmet - August Debo - Jan Holvoet - Maurice Delaere - Gaston Tanghe - Maurice Mattelaer - Georges Vauterin - Noël Lefevere - Raoul Depaepe - Gaston Verhelst

(behoudens vergissingen in de naamgeving)

Tweede onderbreking: wereldoorlog 1940-1945

De naoorlogse periode

Na de Tweede Wereldoorlog hervatte Taal en Kunst direct zijn activiteiten. Omdat de Koninklijke Stadsschouwburg nog niet beschikbaar was, werden in april 1945 twee voorstellingen gebracht in de zaal van het St.-Jozefsinstituut: Waar God Richt en De Luitenant op Reis.

Op 21 oktober 1945 keerde de vereniging terug naar de stadsschouwburg met de voorstelling De Rozenkrans.

De naoorlogse periode startte met ongeveer 40 leden. Het eerste bestuur van 1946 bestond uit:

• Voorzitter: H. Coornaert

• Ondervoorzitter: Camiel Verhelst

• Secretaris: Albert Declève

• Penningmeester: Jos. Minon

• Bibliothecaris: Cyriel Steenmeyer

• Bestuursleden: Willy Clement, Roger Depoortere, Henri Quartier
  
  

Op 2, 3 en 4 augustus 1947 nam Taal en Kunst deel aan de uitwisseling Almelo – Kortrijk, met een succesvolle voorstelling van De Gebroeders Karamazov van Dostojevski in Almelo.

In 1948 nam de vereniging deel aan het Landjuweel in Gent. De keuze viel op Starkadd van Alfred Hegenscheidt. De pers was lovend over de uitvoering, maar de officiële uitslag viel tegen. Albert Declève kreeg een eervolle vermelding voor zijn rol als Ingel. Met hetzelfde stuk won de vereniging de eerste prijs met grootste onderscheiding tijdens de Taalwedstrijd van het A.W.T.

Het veertig jaar jonge Taal en Kunst telde toen 40 actieve leden en 623 abonnees, toen ereleden genoemd. Datzelfde jaar werden G. Tanghe, Jos. Minon en H. Quartier onderscheiden in de Nationale Orden voor hun jarenlange inzet in het toneel.

In juli 1952 leverde Taal en Kunst dertien sprekende rollen voor het Massaguldensporenspel, dat op de Grote Markt werd opgevoerd ter gelegenheid van de 650ste herdenking van de Guldensporenslag.

Na 25 jaar als schatbewaarder te hebben gefungeerd, nam Jos. Minon ontslag en werd opgevolgd door Karel Everaert. In datzelfde jaar overleed Gérard Couvreur, een van de beste acteurs van de vereniging.

In 1955 promoveerde Taal en Kunst met de voorstelling Volpone met de grootste onderscheiding naar de 1ste categorie.

50-jarig bestaan

Het toneelseizoen 1957-1958 stond in het teken van een bijzonder jubileum: 50 jaar Taal en Kunst. Het werd een feestelijke viering, met een gevarieerd programma: een galavoorstelling van De Gecroonde Leersse van Michiel De Swaen, geregisseerd door William Van Hove, een plechtige dankmis in de Sint-Michielskerk, en een academische zitting in het stadhuis, gevolgd door een officiële receptie aangeboden door het stadsbestuur. 

Taal en Kunst 1957:

Het jubileumfeest van 1957-1958 werd op 15 december afgesloten met een feestbanket, waarbij hulde werd gebracht aan de volgende verdienstelijke leden:

• Gaston Tanghe: medeoprichter en 50 jaar lid

• Hilaire Coornaert: voorzitter, 35 jaar lid

• Emiel Coornaert: voorzitter van het Propagandacomité, 35 jaar lid

• August Debo: 30 jaar lid

• Raoul De Paepe: 30 jaar lid

• Adolf Vandeleene: 30 jaar lid

• Willy Clement: 25 jaar lid

• Marguerite Supplie: 25 jaar trouwe medewerking

Eerder waren al Jos Minon en Henri Quartier gehuldigd voor hun respectievelijk 39 en 37 jaar lidmaatschap.

Verdere bloei

In maart 1962 nam Taal en Kunst deel aan het Provinciaal Toneeltornooi met Montserrat van Emmanuël Robles. De regie was in handen van Ant. Vander Plaetse, die er met dit stuk de grootste onderscheiding behaalde (90% van de punten). Hierdoor keerde Taal en Kunst terug naar de Eerste Categorie.

Het jaar daarop drong de vereniging met Zeven Kreten op Zee van Alejandra Casona door tot de Erecategorie van de liefhebbersgezelschappen in West-Vlaanderen. Ook hier stond A. Vander Plaetse in voor de regie.

In deze periode verloor de vereniging enkele van haar trouwste leden: op 28 oktober 1963 overleed Jos Minon, en op 19 december 1965 stierf Adolf Vandeleene.

Het zestigjarig jubileum in 1967 werd groots gevierd. Op 17 december 1967, precies 60 jaar na de oprichting, vond om 11 uur in de Sint-Maartenskerk een plechtige dankmis plaats, opgeluisterd door het zangkoor Pro Ecclesia. Daarna volgde een officiële receptie op het stadhuis, en in de feestzaal van het Middenstandshuis genoten de leden van een jubelbanket.

Ter gelegenheid van dit jubileum werd in het lokaal ook een retrospectieve tentoonstelling georganiseerd, onder het motto: “60 jaar Taal en Kunst”.

Het bestuur tijdens het jubileum bestond uit:

• Voorzitter: A. Deleersnijder

• Ondervoorzitter: R. Depoortere

• Secretaris: M. Coornaert

• Penningmeester: K. Everaert

• Bestuursleden: G. Barrezeele, J. Carlier, J. Sustronck en C. Vandorpe

Op 20 december 1974 werden na een voorstelling van Slisse en Cesar in de rookzaal van de schouwburg de volgende leden gehuldigd bij hun opname in de St.-Genesiusgilde:

• A. Deleersnijder (Voorzitter)

• G. Hubrecht (Ondervoorzitter)

• J. Carlier (Secretaris)

• K. Everaert (Penningmeester)

• M. Supplie, G. Soen, C. Verfaillie

In hetzelfde seizoen boekte Taal en Kunst een nieuw succes in het Arenatheater met Dertien aan Tafel, dat twaalf keer werd opgevoerd voor een recordopkomst van 1.800 toeschouwers.

Op 22 februari 1975 werd de voorstelling van Een Inspecteur voor U in het Arenatheater gecombineerd met een hulde aan M. en H. Lomme-Scherpereel ter gelegenheid van hun veertigjarig toneeljubileum. Ook gastacteur Bob Herreweghe werd in deze hulde betrokken.

Tijdens de Kaderdagen van het A.W.T. werkte Taal en Kunst actief mee aan de opvoering van Wachten op Karin, de nieuwste creatie van J. Vandenbogaerde.

Op 11 juni 1976, tijdens de algemene statutaire vergadering, werd medegedeeld dat A. Deleersnijder op 24 mei 1976 om louter persoonlijke redenen zijn ontslag had aangeboden als voorzitter van de vereniging. Ondanks pogingen van het bestuur om hem van gedachten te doen veranderen, werd het ontslag uiteindelijk geaccepteerd.

Uit erkentelijkheid voor zijn vele jaren van enorme toewijding benoemde de vereniging A. Deleersnijder tot erevoorzitter van Taal en Kunst. Als nieuwe voorzitter werd G. Hubrecht aangesteld, terwijl A. Declève hem opvolgde als ondervoorzitter.

Het seizoen 1976-1977 werd succesvol geopend met de Nederlandse creatie van Le Tube van Françoise Dorin, vertaald door G. Couckhuyt onder de titel ’n Hit. Onder de regie van M. & H. Lomme-Scherpereel nam Taal en Kunst met dit werk deel aan het Provinciaal Toneeltornooi, waar ze 81% van de punten behaalden en werden ingedeeld in de categorie “Uitmuntendheid”.

Voor het podiumstuk van het seizoen bracht de vereniging een reprise van Paradijsvogels van G. Maertens. Met meer dan honderd deelnemers en onder regie van Marc Claerhout werd het stuk uitgevoerd in een groots opgezette en nog nooit eerder vertoonde montage.

Voor Taal en Kunst werd dit een nieuw hoogtepunt en iedereen was vol lof over wat er op het toneel werd gebracht. De vereniging verzorgde 10 opvoeringen die samen door meer dan 5.000 enthousiaste toeschouwers werden bijgewoond.

Vrijdag 28 januari was een bijzondere dag voor Taal en Kunst. Na een galavertoning van Paradijsvogels werden de volgende verdienstelijke leden gehuldigd in de Nationale Orden voor hun jarenlange toegewijde inzet: M. Supplie, H. Scherpereel, A. Deleersnijder, A. Declève, R. Depoortere en K. Everaert.

Het jaar 1976 bracht ook verdriet: de vereniging verloor twee gewaardeerde leden, Ivan 't Joens (17/2) en August Debo (16/3). Op 3 augustus 1977 overleed Marc Buseyne als gevolg van een tragisch ongeval.

Tijdens het seizoen 1977-1978 vierde Taal en Kunst zijn zeventigjarig bestaan. Het Kortrijkse theaterpubliek kreeg een uitzonderlijk programma te zien, met als hoogtepunt een moderne uitvoering van De Gebroeders Karamazov van Dostojevski. Ter gelegenheid van het jubileum vond op 29 april 1978 de A.W.T. Gouwdag in Kortrijk plaats. De retrospectieve tentoonstelling over Taal en Kunst viel tijdens dit geslaagde Gouwfeest bijzonder op.

Gedurende dit jubileumjaar telde de vereniging 58 actieve leden. Het bestuur bestond uit:

• Voorzitter: G. Hubrecht

• Ondervoorzitter: A. Declève

• Secretaris: J. Carlier

• Penningmeester: K. Everaert

• Bestuursleden: M. Lomme, L. Moens, G. Soen

In 1979 overleed Gaston Tanghe, medeoprichter en op dat moment het oudste lid van de vereniging.

Tijdens het seizoen 1979-1980 nam Taal en Kunst deel aan het Provinciaal Toneeltornooi. In het Arenatheater werd Valstrik voor een man alleen, een thriller van Robert Thomas onder regie van H. & M. Lomme, opgevoerd. De jury sprak lovende woorden over de prestatie en de vereniging behaalde meer dan 80% van de punten, waarmee ze in de toenmalige Ereafdeling werd ingedeeld. Bovendien ontving Taal en Kunst het Erediploma voor de meest verzorgde uitspraak.

Dankzij deze sterke toneelprestaties en de sympathie van het publiek groeide het aantal abonnees gestaag. In het seizoen 1980-1981 werd een record van 1.200 abonnees bereikt, tegenover 562 in 1974-1975 en ongeveer 800 in 1977-1978.

Op 1 juni 1982 overleed Henri Quartier, op dat moment het oudste levende lid van de vereniging.

Bij de start van het jubileumjaar stierf op 24 september 1982 Margriet Supplie, een van de oudste en meest talentvolle medewerksters van Taal en Kunst.

Het toneelseizoen 1982-1983 stond volledig in het teken van het 75-jarig bestaan van Taal en Kunst. Deze mijlpaal werd met de nodige luister gevierd en ging zeker niet ongemerkt voorbij. Het feestprogramma zag er als volgt uit:

• Zondag 5 december 1982, 10.00 u.: Plechtige jubileummis in de O.L.-Vrouwekerk

• Zondag 5 december 1982, 11.30 u.: Officiële ontvangst op het Stadhuis

• Zaterdag 11 december 1982: Groot jubileumbal in de Kortrijkse Hallen, aangeboden aan alle abonnees van Taal en Kunst

• Vrijdag 4 februari 1983, 20.00 u.: Galavertoning van Rust à la Russe in de Koninklijke Stadsschouwburg

• Zaterdag 16 april 1983: Groot jubileumbanket voor alle actieve leden van het gezelschap

Het aantal abonnees was intussen gestegen tot bij de 1500.

In 1984 nam Taal en Kunst met “Geen Sex in Sussex” deel aan het 30ste Provinciaal Toneeltornooi. Het gezelschap behaalde 87% van de punten, een sterke prestatie waarmee de plaats in de Ere-afdeling overtuigend werd behouden. Opvallend: dit was 6% meer dan bij de vorige deelname vier jaar eerder.

Tijdens de Algemene Statutaire Vergadering van 25 mei 1984 werden de volgende bestuursleden verkozen:
J. Carlier, A. Declève, K. Everaert, L. Moens, R. Sandra, G. Soen, P. Vandermeersch en C. Vandorpe.

Volgens de statuten behield A. Deleersnijder zijn mandaat als erevoorzitter. Het dagelijks bestuur werd voor de volgende vier jaar als volgt samengesteld:

• Voorzitter: L. Moens

• Ondervoorzitter: A. Declève

• Secretaris: J. Carlier

• Penningmeester: K. Everaert

• Commissarissen: R. Sandra, G. Soen, P. Vandermeersch en C. Vandorpe
  
  

In 1987 nam Taal en Kunst deel aan de Stoet van Vlaanderen.

In 1988 werd opnieuw deelgenomen aan het Provinciaal Toneeltornooi, ditmaal met “Montserrat”. Het gezelschap behaalde meer dan 90% van de punten, wat leidde tot promotie naar de hoogste afdeling van het Provinciaal Amateurtheater. De regie was in handen van Marcel de Stoop.

Naar aanleiding van de promotie naar de hoogste afdeling van het Provinciaal Amateurtheater, en in het kader van het tachtigjarig bestaan, werd Taal en Kunst op 16 april 1988 officieel ontvangen op het stadhuis van Kortrijk.

Tijdens deze plechtigheid werden volgende verdienstelijke leden onderscheiden in de Nationale Orden:

• Zilveren Palmen in de Kroonorde: A. Deleersnijder, J. Carlier

• Zilveren Medaille in de Kroonorde: A. Declève, R. Depoortere

• Zilveren edaille in de Orde van Leopold II: G. Soen
  
  

Tijdens het daaropvolgende feestbanket in de Salons Darras werden ook leden opgenomen in het Sint-Genesiusgilde:

• Goud: Mevr. H. Scherpereel, J. Carlier, M. Carlier, C. Degraeve, G. Soen

• Zilver: R. Sandra, C. Vandorpe
  
  

In 1985 overleed Léon Denis, verdienstelijk acteur en voormalig bestuurslid.
In 1986 volgde het overlijden van Carlos Verfaillie, eveneens oud-bestuurslid en grondlegger van de technische ploeg.

Voor de statutaire bestuursverkiezingen van 27 mei 1988 stelde A. Declève zich wegens leeftijd niet langer kandidaat. G. Soen werd benoemd tot ondervoorzitter. Het nieuwe bestuur zag er als volgt uit:

• Voorzitter: L. Moens

• Ondervoorzitter: G. Soen

• Secretaris: J. Carlier

• Penningmeester: K. Everaert

• Commissarissen: R. Sandra, P. Vandermeersch, C. Vandorpe, Y. Verscheure
  
  

Volgens de statuten bleef Alfred Deleersnijder aan als erevoorzitter.
Als erkenning voor zijn jarenlange inzet kreeg Albert Declève de titel van ere-ondervoorzitter.

In het najaar van 1988 werden opnieuw leden onderscheiden in de Nationale Orden voor hun jarenlange engagement:

• Mevr. H. Lomme-Scherpereel: Gouden Palmen in de Kroonorde

• Karel Everaert: Gouden Medaille in de Kroonorde

• Maurice Carlier: Zilveren Medaille in de Orde van Leopold II

In 1988 bracht Taal en Kunst een reeks opvoeringen van La Cage aux Folles, het toen fel besproken maar bijzonder succesvolle stuk van Jean Poiret, in een regie en opvallende scenische montage van Marc Claerhout. De keuze van dit werk zorgde intern voor uiteenlopende meningen, maar een later gehouden publieksenquête toonde duidelijk aan dat het voor het brede publiek een echte topper was.

In 1990 overleed Carlos Degraeve, één van de oudste leden van het gezelschap.
Op 4 november 1990 volgde het overlijden van G. Soen, ondervoorzitter en bezieler van de technische ploeg, die hij zelf tot haar toenmalige vorm had uitgebouwd. Hij werd voorlopig niet vervangen als ondervoorzitter. Karel Crombez werd aangesteld als nieuwe leider van de technische ploeg.

Een jaar later, op 29 december 1991, overleed M. Carlier, één van de oudste acteurs van het gezelschap.

Van 1992 tot 2008

Tijdens de algemene statutaire bestuursverkiezingen van mei 1992 maakten Jean Carlier (secretaris sinds 1973) en Karel Everaert (penningmeester sinds 1952) bewust plaats voor een jongere generatie binnen het bestuur.

Sindsdien wordt de toekomst van het gezelschap gedragen door een verjongd bestuur:

• Voorzitter: Louis Moens

• Ondervoorzitter: Robert Sandra

• Secretaris: Pol Vandermeersch

• Penningmeester: Yvan Verscheure

• Bestuursleden: Eddy Cosaert, Karel Crombez, Dirk Malfait en R. Verfaillie

Dr. jur. Alfred Deleersnijder blijft erevoorzitter.
Karel Crombez werd aangesteld als leider van de technische ploeg.
Aan Jean Carlier en Karel Everaert werd, als erkenning voor hun jarenlange inzet, respectievelijk de titel Eresecretaris en Erepenningmeester toegekend.

In 1993 nam Taal en Kunst deel aan de Provinciale Prijskamp met De Ingebeelde Zieke, de klassieke komedie van J.B. Molière, in regie van Marcel De Stoop. Voor deze productie werden kosten noch moeite gespaard om er een groots opgezet project van te maken. Na de eerste opvoeringen in Kortrijk waren publiek en pers unaniem positief.

Toen de jury uiteindelijk 89% van de punten toekende, wat een terugval naar de tweede klasse betekende, was de teleurstelling groot. Toch aanvaardde het gezelschap sportief het verdict, vastberaden om bij een volgende deelname de verloren plaats in de hoogste afdeling opnieuw te veroveren.

Het jubileumjaar

Voor het seizoen 1996-1997 werd Taal en Kunst geselecteerd om deel te nemen aan het 43ste Toneeltornooi. Dit bood het gezelschap de kans om opnieuw te promoveren naar de hoogste afdeling van het Provinciaal Amateurtheater.

De vereniging koos bewust niet voor een eenvoudige weg, maar schreef zich in met «Eén vloog over het koekoeksnest», één van de meest uitdagende werken uit het hedendaagse toneelrepertoire. Het stuk van Dale Wasserman, gebaseerd op de roman van Ken Kesey, had in 1962 in de Verenigde Staten maar liefst 19 onderscheidingen ontvangen en werd wereldwijd bekend dankzij de verfilming met Jack Nicholson in de hoofdrol.

De grote inspanning werd beloond: Taal en Kunst werd door de jury met meer dan 90% van de punten uitgeroepen tot laureaat voor de meest homogene opvoering. De regie was in handen van Frank Van Erven.

Op 10 mei 1996 koos de algemene vergadering acht bestuursleden. Voor de daaropvolgende vier jaar werd het bestuurscollege als volgt samengesteld:

• Voorzitter: Louis Moens

• Ondervoorzitter: Robert Sandra

• Secretaris: Pol Vandermeersch

• Penningmeester: Yvan Verscheure

• Hoofd technische dienst: Karel Crombez

• Commissarissen: Eddy Cosaert, Dirk Malfait en Richard Verfaillie
  
  

Op voorstel van de voorzitter, en met unanieme goedkeuring van het bestuur, werden tijdens dit mandaat twee belangrijke statutaire wijzigingen ter stemming voorgelegd aan de algemene vergadering, met het oog op toekomstige bestuursverkiezingen:

1. Het verkleinen van het bestuurscollege van acht naar zes leden.

2. Het schrappen van het statutenartikel dat vrouwelijke leden uitsloot van een bestuursfunctie.
   
   

Beide voorstellen werden met ruime meerderheid aangenomen.

Intussen had Taal en Kunst opnieuw de puntjes op de i gezet: het gezelschap heroverde met brio zijn plaats in de eerste klasse van het Provinciaal Amateurtheater.

Naast de Zilveren Plaket van de Provincie ontving Taal en Kunst een bijzondere vermelding voor scenografie, samen met de Bronzen Plaket van de Provincie.
Daarnaast kreeg Tom Boury een Bronzen Ereplaket voor zijn vertolking van de rol van Martini.

Het succes was compleet. Alle actrices en acteurs werden geprezen voor hun sterke prestaties, gedragen door de artistieke impuls van Luc Depoortere. Ook regisseur Frank Van Erven en de technische ploeg kregen een welverdiende pluim.

Een pittig detail: toen Taal en Kunst werd gevraagd om op 13 juni 1997 tijdens de proclamatie van het tornooi in Torhout een voorstelling te brengen, konden twee actrices — Martine Degraeve en Carine Theuninck — zich niet vrijmaken. Zij werden last minute vervangen door Suzy Vermeulen en Ellen Daumerie, die de productie alle eer aandeden.

Deze bekroning in het Provinciaal Toneeltornooi vormde een gedroomde start van het jubileumjaar van Taal en Kunst.

Op initiatief van enkele creatieve Taal en Kunsters werd de jubileumviering op een speelse manier ingezet met een geslaagde verrassingsreis langs de Plokkersroute (Abeele–Poperinge) op zondag 21 september.

De officiële viering vond plaats op zaterdag 13 december met volgend feestprogramma:

17.00 uur – Plechtige mis in de Sint-Maartenskerk, ter nagedachtenis van de overleden leden en voor het welzijn van de vereniging.

18.30 uur – Officiële ontvangst in het stadhuis, ter gelegenheid van de promotie naar de 1ste klasse.

Tijdens deze ontvangst werden volgende verdienstelijke leden onderscheiden in de Nationale Orden:

• Gouden Palmen in de Kroonorde: Albert Declève, Alfred Deleersnijder en Jean Carlier

• Zilveren Palmen in de Kroonorde: Karel Everaert
  
  

Op de receptie werden daarnaast volgende leden met zilver onderscheiden in het Sint-Genesiusgilde:
Christine Bekaert, Christiane Cornu, Martine Degraeve, Marleen Duboccage, Denise Messely, Louis Moens en Gaby Uyttenhove.

De medailles werden opgespeld door minister Martens.

Tot slot werd de Provinciale Medaille toegekend aan:
Jean Carlier, Albert Declève, Alfred Deleersnijder, Karel Everaert en Louis Moens.

20.30 uur – Afsluitend groot jubileumbanket in Salons Darras.

Na het feestgedruis keren we telkens weer terug naar de dagelijkse werking van het gezelschap, met alles wat daarbij hoort: eisen, verwachtingen en verantwoordelijkheden. Het organiseren van producties vraagt veel inzet, zowel op organisatorisch, praktisch als artistiek vlak – en dat volledig gedragen door vrijwilligers.

Na de verkiezingen van 12 mei 2000 werd het bestuur als volgt samengesteld:

Voorzitter: Louis Moens
Ondervoorzitter: Pol Vandermeersch
Secretaris: Christine Bekaert
Penningmeester: Yvan Verscheure
Hoofd technische dienst: Karel Crombez
Public relations: Eddy Cosaert

Het bestuur bestond voortaan uit zes leden. De functie van commissaris werd afgeschaft en vervangen door een verantwoordelijke voor public relations. Deze hervorming was ingegeven door de wens naar meer transparantie en een efficiëntere werking.

Een bijzonder moment in de geschiedenis van het gezelschap: Christine Bekaert werd de eerste vrouw die binnen Taal en Kunst een bestuursfunctie opnam.

Een eigen busdienst bracht de aanwezigen vervolgens naar restaurant ‘Het Waaihof’ voor het diner. In de namiddag kon men kiezen voor een stadswandeling of een museumbezoek, en om zeven uur verzamelde iedereen opnieuw in de stadsschouwburg voor een optreden van Willem Vermandere, gevolgd door de prijsuitreiking van het ‘Gouden Meeuw’-tornooi. De dag werd afgesloten met een gezellige en uitgebreide afscheidssessie in de foyer.

Heel onverwacht overleed op 17 november 2001 onze grimeur Richard Verfaillie. Het gezelschap rouwde om een warme en geduldige man die in zijn grimekamer altijd een rots was voor zenuwachtige of koppige acteurs.

In het seizoen 2001-2002 werd Taal en Kunst geselecteerd voor de 66ste editie van het Koninklijk Landjuweel, een grote eer en een erkenning, aangezien slechts zes groepen telkens worden toegelaten. Ons gezelschap nam deel met ‘De dans van de reiger’, een confronterend en veeleisend dramatisch stuk van Hugo Claus, onder regie van Patrick Mahieu.

Waar traden wij op

Van bij de stichting in 1907 tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog trad Voor Taal en Kunst op in de zaal van de Katholieke Bond in de Handboogstraat in Kortrijk. Na de vernieling van deze zaal werd in 1919 de grote feestzaal van het Stadhuis beschikbaar gesteld, en vanaf de opening van de nieuwe Stadsschouwburg in december 1920 trad Taal en Kunst er op. Tot vandaag is dit nog steeds de hoofdlocatie, al wordt sinds 1970 jaarlijks ook opgetreden in het Arenatheater, dat aan de schouwburg werd toegevoegd. Daarnaast vinden voorstellingen nu ook plaats in de Concertstudio.

Naast de reguliere voorstellingen gaven we, door de grote belangstelling, vaak meerdere extra opvoeringen van hetzelfde stuk.

Daarnaast verzorgde Taal en Kunst tal van opvoeringen met vaak liefdadigheidsdoeleinden in diverse andere zalen in Kortrijk, zoals het Middenstandshuis, St.-Jozefsinstituut, St.-Rochuskring, Patronaat van de H. Godelieve, Mariakring, Vlaams Huis, St.-Amandscollege, Concordia en de zaal van de Vrije Technische Scholen.

Ook buiten Kortrijk traden we op, onder andere in Bellegem, Deerlijk, Menen, Moen, Roeselare, Torhout, Vlamertinge en elders. In 1947 gaf Taal en Kunst een bijzondere uitvoering van «De Gebroeders Karamazov» in Almelo (Nederland), als onderdeel van een culturele uitwisseling.

Het gezelschap nam ook deel aan tal van toneelwedstrijden in het hele land, bijvoorbeeld in Berchem, Boom, Borgerhout, Oostende, Gent en Turnhout.

In recente jaren is echter zoveel mogelijk afgezien van vertoningen buiten Kortrijk, om de toenemende druk van de eigen programmatie te kunnen dragen.

Wel bleef Taal en Kunst deelnemen aan massaspelen en stoeten, zoals het Guldensporenspel (1952), de Taalstoet (1960), de Stoet van Vlaanderen (1987) en de tweejaarlijkse Licht- en Klankwandelingen die door het stadsbestuur worden georganiseerd tijdens de Elf Julifeesten.

Een bijzondere eer viel ons te beurt op 13 juni 1997, toen Taal en Kunst op de proclamatie van het 43ste Toneeltornooi in Torhout een vertoning gaf van het bekroonde werk Eén Vloog over het Koekoeksnest.

Ter gelegenheid van onze 100ste editie ontvingen we felicitaties van de toenmalige burgemeester van Kortrijk. Je kan ze hier bekijken. 

Deze pagina kwam mede tot stand dankzij het werk van Dr. jur. Alfred Deleersnijder, Albert Declève, Jean Carlier en Louis Moens, en is gebaseerd op hun edities van de publicatie Zo leefde taal en kunst uit 1958 (eerste editie), 1978 (tweede editie), 1982 (derde editie) en 2008 (vijfde editie). Teksten werden verwerkt met ondersteuning van ChatGPT en Google Gemini. De laatste wijzigingen dateren van 2008.